Kryteria zachowania należytej staranności

dodano: 2018-04-30

Podatnikom nabywającym towary i usługi w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w celu wykonywania czynności opodatkowanych, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wynikającego z otrzymanych faktur zakupowych. Ustawa o podatku od towarów i usług określa jednak przypadki, w których dany podmiot pozbawiany jest tego prawa. Oczywiste wydaje się pozbawienie wspomnianego prawa podatników,  którzy sami dokonują przestępstw lub nadużyć w VAT, jednakże w dalszym ciągu problematyczna pozostaje kwestia prawa do odliczenia w przypadku nieświadomego uczestnictwa w oszustwie podatkowym.

Zgodnie z ukształtowaną linią orzeczniczą, podatnik nie powinien być pozbawiony prawa do odliczenia kwoty podatku naliczonego w przypadku, gdy nie wiedział, że transakcja nabycia towaru (lub usługi) została zorganizowana w związku z popełnieniem przez inny podmiot oszustwa lub nadużycia. Zasadnicze znaczenie   w tym wypadku ma fakt, czy dany podmiot dokonał należytej staranności przy weryfikacji swojego kontrahenta i okoliczności transakcji z nim zawieranej.

Przepisy nie określają, co należy rozumieć pod pojęciem "należytej staranności", czego efektem są liczne problemy interpretacyjne, w szczególności po stronie podatników. Ministerstwo Finansów opublikowało dokument pt. "Metodyka w zakresie oceny dochowania należytej staranności przez nabywców towarów w transakcjach krajowych", który co prawda stworzony jest z myślą o pracownikach organów skarbowych, jednakże - jak podkreśla MF prof. Teresa Czerwińska - powinien stanowić także pewną wskazówkę dla przedsiębiorców.

Metodyka dotyczy zatem przesłanek dochowania należytej staranności przez nabywców towarów w transakcjach krajowych, czyli relacji  z dostawcą towaru i okoliczności transakcji z nim zawieranej. Dokument zawiera rozróżnienie na ocenę przesłanek na etapie zawierania transakcji z danym podmiotem oraz w trakcie trwania współpracy. Warto jednak podkreślić, że nawet w przypadku realizacji przez podatnika wszystkich działań wskazanych w dokumencie, nie ma on całkowitej pewności, że przysługujące mu prawo do odliczenia nie zostanie przez organy zakwestionowane. Jak bowiem podkreślono, każdy przypadek należy rozpatrywać indywidualnie z uwzględnieniem specyficznych kryteriów danej transakcji.

Zarówno ocena przeprowadzana na wstępnym etapie zawierania transakcji z kontrahentem, jak i dokonywana  w toku nawiązanej współpracy, oparta jest o kryteria formalne oraz transakcyjne. W pierwszej kolejności podatnik powinien zweryfikować swojego kontrahenta pod kątem formalnym. Wskazówki zaproponowane przez Ministerstwo, nie stanowią niczego innego jako standardowych procedur stosowanych w większości przedsiębiorstw, tj.

  • weryfikacji kontrahenta pod kątem rejestracji w KRS lub CEiDG,    
  •   weryfikacji rejestracji kontrahenta dla celów VAT (poprzez Portal Podatkowy lub wniosek do właściwego naczelnika urzędu    skarbowego
  • sprawdzenie czy kontrahent znajduje się na wykazie Szefa KAS na którym znajdują się podmioty wykreślone z rejestru podatników,
  •  sprawdzenie w zakresie posiadania przez kontrahenta wymaganych koncesji i zezwoleń na obrót danym towarem,
  • weryfikacji umocowania do działania przez określone osoby w imieniu kontrahenta.

W dalszej części dokumentu wskazano kryteria transakcyjne oceny dochowania należytej staranności przez podatnika. Ministerstwo zaprezentowało listę zachowań (sytuacji),  które w jego ocenie, mogą wskazywać na potencjalne ryzyko uczestnictwa podmiotu w nielegalnym procederze. Lista, pomimo braku charakteru zamkniętego (co podkreśla MF), sporządzona jest w sposób mało elastyczny, wskazując potencjalne ryzyko na konkretnych przykładach, które nie zawsze dotyczyć muszą podatnika. Wątpliwości powinny budzić m.in. oferowanie przez kontrahenta towarów po cenie znacznie odbiegającej od warunków rynkowych czy też sytuacja gdy Kontrahent, będący spółką kapitałową dysponował kapitałem zakładowym niewspółmiernie niskim w stosunku do okoliczności transakcji.

Zgodnie z zapewnieniami MF, metodyka podlegać będzie ciągłej aktualizacji, z uwagi na zmiany w przepisach prawa, jak również w celu dostosowania jej treści do aktualnych potrzeb Krajowej Administracji Skarbowej albo gdyby na taką konieczność wskazywała praktyka życia gospodarczego. Pomimo, iż dokument stanowi pewnego rodzaju wsparcie dla przedsiębiorców, warto podkreślić, że stosowanie się do wskazówek  w nim zawartych nie daje pewności uniknięcia nieprzyjemnych konsekwencji uczestnictwa (choćby nieświadomego) w karuzeli VAT-owskiej.  Wydaje się zatem, że najpewniejszą metodą dochowania należytej staranności, a tym samym zachowania prawa do odliczenia kwoty podatku naliczonego,  będzie skorzystanie z mechanizmu podzielonej płatności (split-payment). Jeżeli nie ulegną zmianie plany ustawodawcy, przedsiębiorcy będą mogli  z korzystać z tej opcji płatności począwszy od 1 lipca 2018 r.



Kontakt

Kancelaria Doradcy Podatkowego - Kamil Jagodziński

ul. Żelazna 76a/1
00-894 Warszawa
Email:
biuro@jagodzinskidoradca.pl
Telefon:
(+48) 663 940 303
Projekt i wykonanie BerMar multimedia